Chiếu Kiến Ngũ Uẩn, Khổ Tự Tan

Khi ta thấy tâm động, tâm khổ, tâm lo, tâm sân. Đừng cố sửa, đừng cố dẹp, chỉ dừng lại, hít một hơi thở tự nhiên, không điều khiển, giống như biển đang nổi sóng, ta không cần nhảy xuống làm sóng êm, chỉ đứng yên và nhìn. Nhìn thẳng vào tâm đang khởi, hãy nhìn vào cảm xúc, ý nghĩ như nhìn một đám mây đang trôi, không can thiệp, không đồng hóa, không phán xét. Sân thì biết đây là sân, lo thì biết đây là lo, tham thì biết đây là tham, chỉ biết không thêm tôi đang sân, tôi xấu, tôi phải sửa, không có cái tôi nào bị sân, chỉ có tâm đang bày sân. Đây chính là bước chiếu kiến ngũ uẩn trong bát nhã, khi nhìn sâu vào cảm xúc, ý nghĩ đang xuất hiện ta sẽ thấy nó không đứng yên, nó khởi lên rồi biến mất, nó không phải của ai, giống như sóng xuất hiện rồi tan vào biển.

Ngay khi ta thấy, ý nghĩ này không phải là tôi, cảm xúc này không phải của tôi. Tâm liền rơi vào tự tánh rỗng lặng, đây gọi là chiếu kiến ngũ uẩn giai không, hãy không đuổi theo và không chống lại, nếu ta chống lại cảm xúc bất thiện đó sẽ mạnh hơn, nếu ta ôm giữ nó sẽ kéo con đi. Chỉ nhìn giống như nhìn một đứa trẻ nghịch, không đánh nó, không dỗ nó, chỉ nhìn, nó tự dừng. Tâm cũng vậy, khi không chạy theo ý nghĩa, không hòa vào cảm xúc, cái biết đang biết liền hiện ra. Không phải tìm, nó vốn đã ở đó. Cái biết ấy không sinh, không diệt, không khổ, không vui, không trong, không đục, không thêm, không bớt nó chính là bát nhã ba la mật đa hiển lộ ngay trong ta. Điều cốt lõi trong pháp hạnh chân chính là trong bất kỳ hoàn cảnh nào, biết rõ tâm đang khởi không đồng nhất, không bám giữ, không phải cố gắng, đơn giản mà siêu vi diệu. Khi thấy được như vậy khổ tự chấm dứt, không cần đẩy khổ đi, không cần cầu hết khổ. Chỉ cần thấy rõ, đó chính là độ nhất thiết khổ ách, không phải vì khổ mà là không còn ai để khổ.

Bên dưới lớp vọng tưởng và nhiễm ô có một dòng sáng thanh tịnh và tuyệt đối, một bản thể không bị sinh diệt, không bị cấu tạo bởi thời gian hay vật chất, đó chính là quang minh tâm bản nhiên, cội nguồn sâu kín nhất trong con người. Luôn hiện hữu như mặt trời chưa từng biến mất dù bị mây che phủ.