Trong triết học Phật giáo, sự tĩnh lặng của tâm hồn (tâm an) là trạng thái tối thượng của sự giải thoát khỏi khổ đau (dukkha) và vô minh (avidyā).

Theo Trung Đạo (Madhyamaka) của Phật giáo Đại thừa, tâm trí con người thường bị chi phối bởi hai cực đoan: một bên là sự bám víu vào những dục vọng (ái dục – taṇhā), một bên là sự chối bỏ hoặc phủ định thực tại (hận thù, sân hận). Khi tâm không còn dao động giữa hai trạng thái này, con người đạt được sự tĩnh lặng nội tại (samatha), một tiền đề quan trọng để khai mở trí tuệ (prajñā). Học thuyết Duyên khởi (Pratītyasamutpāda) cũng chỉ ra rằng mọi sự vật, hiện tượng đều phụ thuộc vào nhân duyên, không có gì là cố định hay bất biến. Khi con người nhận thức được tính vô thường (anicca) của vạn vật, họ không còn bị chi phối bởi sự lo lắng hay đau khổ, từ đó đạt đến sự tĩnh lặng nội tâm.

Như vậy, theo Phật giáo, đạt được sự tĩnh lặng của tâm hồn không phải là một trạng thái tĩnh mịch tuyệt đối, mà là sự buông bỏ chấp trước, nhận thức rõ bản chất của thực tại mà không để tâm trí bị chi phối bởi ngoại cảnh.

Từ góc độ tâm lý học, sự tĩnh lặng của tâm hồn có thể được liên hệ đến trạng thái flow (dòng chảy tâm lý) do Mihaly Csikszentmihalyi nghiên cứu. Khi một người đạt đến trạng thái flow, họ hoàn toàn tập trung vào hiện tại, không bị xao lãng bởi những suy nghĩ tiêu cực hoặc áp lực bên ngoài. Điều này tương đồng với khái niệm chánh niệm (mindfulness) trong tâm lý học Phật giáo, nơi con người thực hành quan sát bản thân một cách tỉnh thức, không phán xét. Một số nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học thần kinh cũng chỉ ra rằng, khi con người đạt đến trạng thái an lạc nội tâm, não bộ sẽ kích hoạt vùng vỏ não trước trán (prefrontal cortex) – trung tâm của lý trí và ra quyết định. Đồng thời, các vùng liên quan đến căng thẳng như hạch hạnh nhân (amygdala) sẽ giảm hoạt động. Điều này giúp cá nhân xử lý thông tin một cách sáng suốt hơn, giảm thiểu lo âu và gia tăng cảm giác hài lòng với cuộc sống.

'Trong xã hội hiện đại, nơi con người bị áp lực bởi công việc, danh vọng, vật chất, sự tĩnh lặng của tâm hồn trở thành một giá trị quan trọng. Nếu thiếu đi sự cân bằng nội tại, con người dễ rơi vào trạng thái stress mãn tính, mất khả năng kiểm soát cảm xúc và suy nghĩ tiêu cực. Do đó, thực hành thiền định, chánh niệm, hoặc thậm chí là áp dụng lối sống minimalism (tối giản) đều có thể giúp đạt được sự tĩnh lặng tâm hồn, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.